خشم گرفتن كاوس بر رستم‏

        گرازان بدرگاه شاه آمدند            گشاده دل و نيك خواه آمدند

چو رفتند و بردند پيشش نماز            بر آشفت و پاسخ نداد ايچ باز

يكى بانگ بر زد بگيو از نخست            پس آنگاه شرم از دو ديده بشست‏

كه رستم كه باشد كه فرمان من            كند پست و پيچد ز پيمان من‏

بگير و ببر زنده بردار كن            وزو نيز با من مگردان سخن‏

ز گفتار او گيو را دل بخست            كه بردى برستم بران گونه دست‏

برآشفت با گيو و با پيل تن            فرو ماند خيره همه انجمن‏

بفرمود پس طوس را شهريار            كه رو هر دو را زنده بر كن بدار

خود از جاى بر خاست كاوس كى            بر افروخت بر سان آتش زنى‏

بشد طوس و دست تهمتن گرفت            بدو مانده پرخاش جويان شگفت‏

كه از پيش كاوس بيرون برد            مگر كاندر آن تيزى افسون برد

تهمتن بر آشفت با شهريار            كه چندين مدار آتش اندر كنار

همه كارت از يكدگر بدترست            ترا شهريارى نه اندر خورست‏

تو سهراب را زنده بر دار كن            پر آشوب و بدخواه را خوار كن‏

بزد تند يك دست بر دست طوس            تو گفتى ز پيل ژيان يافت كوس‏

ز بالا نگون اندر آمد بسر            برو كرد رستم بتندى گذر

بدر شد بخشم اندر آمد برخش            منم گفت شيراوژن و تاج بخش‏

چو خشم آورم شاه كاؤس كيست            چرا دست يازد بمن طوس كيست‏

زمين بنده و رخش گاه منست            نگين گرز و مغفر كلاه منست‏

شب تيره از تيغ رخشان كنم            به آوردگه بر سر افشان كنم‏

سر نيزه و تيغ يار من‏اند            دو بازو و دل شهريار من‏اند

چه آزاردم او نه من بنده‏ام            يكى بنده آفريننده‏ام‏

بايران ار ايدون كه سهراب گرد            بيايد نماند بزرگ و نه خرد

شما هر كسى چاره جان كنيد            خرد را بدين كار پيچان كنيد

بايران نبينيد ازين پس مرا            شما را زمين پر كرگس مرا

غمى شد دل نامداران همه            كه رستم شبان بود و ايشان رمه‏

بگودرز گفتند كين كار تست            شكسته بدست تو گردد درست‏

سپهبد جز از تو سخن نشنود            همى بخت تو زين سخن نغنود

بنزديك اين شاه ديوانه رو            و زين در سخن ياد كن نو بنو

سخنهاى چرب و دراز آورى            مگر بخت گم بوده باز آورى‏

سپهدار گودرز كشواد رفت            بنزديك خسرو خراميد تفت‏

بكاوس كى گفت رستم چه كرد            كز ايران بر آوردى امروز گرد

فراموش كردى ز هاماوران            و زان كار ديوان مازندران‏

كه گويى ورا زنده بر دار كن            ز شاهان نبايد گزافه سخن‏

چو او رفت و آمد سپاهى بزرگ            يكى پهلوانى بكردار گرگ‏

كه دارى كه با او بدشت نبرد            شود بر فشاند برو تيره گرد

يلان ترا سر بسر گژدهم            شنيدست و ديدست از بيش و كم‏

همى گويد آن روز هرگز مباد            كه با او سوارى كند رزم ياد

كسى را كه جنگى چو رستم بود            بيازارد او را خرد كم بود

چو بشنيد گفتار گودرز شاه            بدانست كو دارد آيين و راه‏

پشيمان بشد زان كجا گفته بود            ببيهودگى مغزش آشفته بود

بگودرز گفت اين سخن در خورست            لب پير با پند نيكوترست‏

خردمند بايد دل پادشا            كه تيزى و تندى نيارد بها

شما را ببايد بر او شدن            بخوبى بسى داستانها زدن‏

سرش كردن از تيزى من تهى            نمودن بدو روزگار بهى‏

چو گودرز برخاست از پيش اوى            پس پهلوان تيز بنهاد روى‏

برفتند با او سران سپاه            پس رستم اندر گرفتند راه‏

چو ديدند گرد گو پيل تن            همه نامداران شدند انجمن‏

ستايش گرفتند بر پهلوان            كه جاويد بادى و روشن روان‏

جهان سربسر زير پاى تو باد            هميشه سر تخت جاى تو باد

تو دانى كه كاؤس را مغز نيست            بتيزى سخن گفتنش نغز نيست‏

بجوشد همانگه پشيمان شود            بخوبى ز سر باز پيمان شود

تهمتن گر آزرده گردد ز شاه            هم ايرانيان را نباشد گناه‏

هم او زان سخنها پشيمان شدست            ز تندى بخايد همى پشت دست‏

تهمتن چنين پاسخ آورد باز            كه هستم ز كاؤس كى بى‏نياز

مرا تخت زين باشد و تاج ترگ            قبا جوشن و دل نهاده بمرگ‏

چرا دارم از خشم كاؤس باك            چه كاؤس پيشم چه يك مشت خاك‏

سرم گشت سير و دلم كرد بس            جز از پاك يزدان نترسم ز كس‏

ز گفتار چون سير گشت انجمن            چنين گفت گودرز با پيل تن‏

كه شهر و دليران و لشكر گمان            بديگر سخنها برند اين زمان‏

كزين ترك ترسنده شد سرفراز            همى رفت زين گونه چندى براز

كه چونان كه گژدهم داد آگهى            همه بوم و بر كرد بايد تهى‏

چو رستم همى زو بترسد بجنگ            مرا و ترا نيست جاى درنگ‏

از آشفتن شاه و پيگار اوى            بديدم بدرگاه بر گفت‏وگوى‏

ز سهراب يل رفت يك سر سخن            چنين پشت بر شاه ايران مكن‏

چنين بر شده نامت اندر جهان            بدين بازگشتن مگردان نهان‏

و ديگر كه تنگ اندر آمد سپاه            مكن تيره بر خيره اين تاج و گاه‏

برستم بر اين داستانها بخواند            تهمتن چو بشنيد خيره بماند

بدو گفت اگر بيم دارد دلم            نخواهم كه باشد ز تن بگسلم‏

ازين ننگ برگشت و آمد براه            گرازان و پويان بنزديك شاه‏

چو در شد ز در شاه بر پاى خاست            بسى پوزش اندر گذشته بخواست‏

كه تندى مرا گوهرست و سرشت            چنان زيست بايد كه يزدان بكشت‏

وزين ناسگاليده بدخواه نو            دلم گشت باريك چون ماه نو

بدين چاره جستن ترا خواستم            چو دير آمدى تندى آراستم‏

چو آزرده گشتى تو اى پيل تن            پشيمان شدم خاكم اندر دهن‏

بدو گفت رستم كه گيهان تراست            همه كهترانيم و فرمان تراست‏

كنون آمدم تا چه فرمان دهى            روانت ز دانش مبادا تهى‏

بدو گفت كاؤس كامروز بزم            گزينيم و فردا بسازيم رزم‏

بياراست رامشگهى شاهوار            شد ايوان بكردار باغ بهار

ز آواز ابريشم و بانگ ناى            سمن عارضان پيش خسرو بپاى‏

همى باده خوردند تا نيم شب            ز خنياگران بر گشاده دو لب